Spreekfiguur

Een spreekfiguur is een woord of uitdrukking die niet bedoeld is om letterlijk te worden geïnterpreteerd. Spreekfiguren zijn literaire hulpmiddelen bedoeld om taal interessanter, intenser of kleurrijker te maken. Omdat een stijlfiguur niet bedoeld is om letterlijk te worden begrepen, bemoeilijkt het de decodering door zowel mensen als kunstmatige intelligentie (AI) softwaresystemen die gebruik maken van natuurlijk taalbegrip (NLU). Taalverwerkingssoftware vereist word sense disambiguation (WSD) om stijlfiguren en andere voorbeelden van taalkundige ambiguïteit betrouwbaar te interpreteren.

Spreekfiguren zijn één type figuurlijk taalgebruik, dat ook beeldspraak en op geluid gebaseerde verbeteringen zoals rijmschema's of onomatopeeën omvat. Een heel stuk inhoud, zoals een gedicht of een verhaal, kan figuurlijk taalgebruik zijn. Een stijlfiguur wordt daarentegen meestal gepresenteerd in een groep woorden die niet groter is dan een zin.

Idiomen zijn waarschijnlijk wat het meest wordt gezien als stijlfiguren. Een idioom is een uitdrukking of zin die iets anders betekent dan een letterlijke interpretatie zou doen vermoeden. De meeste moedertaalsprekers van het Engels kunnen de idiomatische zin "It never rains but it pours," zo interpreteren dat gebeurtenissen, zoals tegenslagen, in clusters lijken te gebeuren. Voor een AI-programma of een niet-moedertaalspreker kan die zin echter zeer moeilijk te ontcijferen zijn omdat de twee delen, als ze letterlijk worden genomen, met elkaar in tegenspraak zijn: It never rains | it pours.

Ironie, een ander soort stijlfiguur, kan alleen in de context worden begrepen. Verbale ironie betekent vaak dat de letterlijke betekenis van een uitspraak volledig wordt omgedraaid. Iemand die op vrijdagmiddag een spoedopdracht krijgt, kan bijvoorbeeld zeggen: "Geweldig! Ik vroeg me al af wat ik dit weekend zou gaan doen." Een mens zou dat onmiddellijk als ironisch kunnen opvatten, maar een softwareprogramma zou de regels van ironie moeten begrijpen en enige kennis moeten hebben van wanneer het waarschijnlijk van toepassing is.

Metafoor is een ander type stijlfiguur, waarbij een ding wordt voorgesteld door een ander woord met beschrijvende kracht, zoals in "de maan was een spookachtig galjoen." Simile, een ander type, vergelijkt het ene ding met het andere, zoals in "de maan zweefde als een ballon." Andere voorbeelden van stijlfiguren zijn hyperbool (overdrijving), eufemisme (het vervangen van botte termen door milde) en personificatie (spreken over niet-menselijke entiteiten alsof het mensen zijn).